Hiểu về tiêu cự trên máy ảnh

Các số đo milimet đi kèm với tên một ống kính, chẳng hạn như 24-70mm, 50mm, 35mm, 135mm,… là độ dài tiêu cự của ống kính đó.

Kỳ này mình sẽ giải thích về tiêu cự ống kính, mục đích sử dụng của khoảng tiêu cự khác nhau, từ đó anh em có thể chọn lens phù hợp với nhu cầu của mình.

Một bài đặc biệt cần đọc cho người mới trước khi mua lens 😛

Tiêu cự là gì?

Khi ánh sáng đi vào lens, có một điểm mà mọi tia sáng đi qua để tạo ra hình ảnh sắc nét trên cảm biến, gọi là điểm hội tụ. Khoảng cách giữa điểm hội tụ này và cảm biến máy ảnh là độ dài của tiêu cự, đo bằng milimet.

Tiêu cự là gì
Hình ảnh từ StudioBinder

Trên máy ảnh film, đó là khoảng cách giữa điểm hội tụ đến tấm film.

Ứng dụng đầu tiên của tiêu cự ống kính là góc chụp. Mỗi tiêu cự khác nhau sẽ cho góc nhìn khác nhau.

Tiêu cự càng dài thì góc nhìn càng hẹp và đối tượng được kéo về gần hơn, như được zoom lên.

Tiêu cự ngắn thì ngược lại, góc chụp rộng hơn, đưa được nhiều thứ vào khung hình. Mọi thứ cũng bị đẩy ra xa và trông nhỏ hơn tiêu cự dài.

So sánh tiêu cự
Các khung hình khác nhau ứng với các tiêu cự khác nhau ở cùng một vị trí chụp

Ngoài góc nhìn, tiêu cự ống kính còn ảnh hưởng đến:

  1. Độ sâu trường ảnh: Tiêu cự càng dài sẽ cho DOF càng mỏng. Anh em đọc bài về độ sâu trường ảnh để biết thêm.
  2. Sự rung hình ảnh: Lens có tiêu cự càng dài thì càng nhạy cảm với các chuyển động nhỏ, ảnh dễ bị rung lắc khi tốc độ màn trập không đủ nhanh. Có một quy tắc xác định tốc độ màn trập tối thiểu để ảnh không bị rung khi cầm tay đối với một tiêu cự cụ thể, anh em có thể xem ở đây.

2 loại ống kính: Zoom vs Prime

Ống kính chia ra làm hai loại zoom và prime.

1- Prime lens, hay còn gọi là fixed lens, chỉ có một tiêu cự duy nhất. Ví dụ lens 50mm thì chỉ có một tiêu cự là 50mm.

Prime lens thường cho hình ảnh sắc nét hơn so với zoom lens ở cùng tiêu cự, khẩu độ cực đại lớn hơn thích hợp cho việc chụp thiếu sáng hay tạo DOF mỏng.

Lens 50mm

2- Zoom lens có một dải tiêu cự, ví dụ lens 24-70mm thì bạn có thể điều chỉnh từ 24mm cho đến 70mm bằng cách xoay vòng chỉnh tiêu cự trên lens.

Có nhiều tiêu cự nên Zoom lens đa dụng hơn so với prime lens. Zoom lens khẩu độ lớn nhất thường là f/2.8 và có giá thành cao.

Các khoảng tiêu cự và mục đích sử dụng

Ultra Wide Angle – Góc siêu rộng 8-24mm

Lens có tiêu cự từ 8-24mm là các lens có góc chụp rất rộng, còn gọi là lens mắt cá (fisheye). Tiêu cự càng ngắn thì càng có xu hướng bóp méo ảnh ở các góc.

Các lens này thường được sử dụng cho chụp sự kiện, kiến trúc. Người chụp ảnh có thể lấy được cả khung cảnh rộng trong một không gian nhỏ hẹp.

Wide Angle – Góc rộng 24-35mm

Với tiêu cự trên 24mm, hiệu ứng méo góc đã giảm đáng kể và hình ảnh trông thực tế hơn. Trong khoảng 24-35mm là các lens góc rộng, thường dùng cho chụp phong cảnh.

Lens 24-35mm có độ sâu trường ảnh dày, nhờ vậy có thể chụp nét tiền cảnh và hậu cảnh ở khẩu độ tương đối lớn.

Standard 35-70mm

Đây là khoảng tiêu cự được đa số người dùng vì tính đa dụng. Ta có thể chụp được nhiều thể loại từ phong cảnh đến chân dung.

Trong đó 45-50mm là khoảng tiêu cự tương đương với góc nhìn của mắt người, nên 50mm là lens thường được khuyến khích sử dụng với người mới bắt đầu.

Telephoto 70-300mm

Các lens trong khoảng tiêu cự này có kích thước lớn, giống như ống nhòm đưa đối tượng ở rất xa lại gần.

Ở 85mm là tiêu cự khá thích hợp cho việc chụp chân dung. Khoảng cách từ mẫu đến máy ảnh không quá xa và có hiệu ứng phối cảnh làm nổi bật mẫu. Một lợi thế nữa là DOF mỏng giúp xóa phông tốt hơn.

Các lens có tiêu cự dài hơn nữa phục vụ cho các mục đích chụp đặc biệt như chụp thể thao, wild life, “bắn chim”, “săn thú”,… Người chụp có thể đứng từ rất xa mà vẫn có thể chụp được đối tượng như thể đang quan sát ở khoảng cách gần.

Máy ảnh cảm biến crop

Full-frame là kích thước cảm biến chuẩn dựa vào kích thước khổ film 35mm ngày xưa. Hiện nay cũng có nhiều máy ảnh trang bị cảm biến crop là cảm biến có kích thước nhỏ hơn, ví dụ như các máy ảnh mirrorless của Fujifilm.

Cùng một tiêu cự sử dụng cho hai loại cảm biến này sẽ cho kết quả khác nhau, cụ thể thì góc nhìn trên máy full frame rộng hơn do kích thước cảm biến lớn hơn.

Màu xanh: Cảm biến full-frame
Màu đỏ: Cảm biến crop

Mỗi máy ảnh crop sẽ có một hệ số crop đi với nó, ~ 1.5 đến 1.6 tùy theo các hãng khác nhau.

Ví dụ: bạn dùng lens 35mm trên máy cảm biến crop có hệ số crop 1.5, góc nhìn của nó sẽ hẹp hơn so với lens 35mm trên máy full frame. Dựa vào hệ số crop có thể tính được 35 x 1.5 = 52.5.

→ Tiêu cự 35mm trên máy ảnh cảm biến crop này sẽ cho ra hình ảnh có góc nhìn tương tự tiêu cự 53.5mm trên máy ảnh full frame.

Bạn có thể tham khảo bài so sánh máy ảnh Full Frame và Crop ở đây.

Liên hệ giữa tiêu cự và phối cảnh

Hình động bên dưới minh họa việc chúng ta sử dụng một zoom lens để thay đổi tiêu cự giữa góc rộng và góc hẹp. Khoảng cách từ máy ảnh đến đối tượng là cố định.

Có thể thấy nó giống như việc zoom một khung hình lên rồi crop một phần vừa màn hình. Tỉ lệ về kích thước hay khoảng cách giữa các đối tượng là không thay đổi.

Tức là thay đổi tiêu cự không làm thay đổi phối cảnh.

Ở hình động thứ hai, ta sử dụng một lens với tiêu cự cố định và di chuyển xa gần đối tượng. Hình bên trái là toàn bộ khung hình, còn hình bên phải là crop một khung hình cố định với kích thước đối tượng là tương đương để quan sát phối cảnh.

Khi máy ảnh đến gần đối tượng thì background bị đẩy ra xa và ngược lại, máy ảnh đi ra xa thì background kéo gần lại. Như vậy khoảng cách từ máy ảnh đến đối tượng mới là yếu tố ảnh hưởng đến phối cảnh.

Đó là lý do các câu nói vui “zoom bằng chân”, “zoom bằng cơm” khi muốn chụp chân dung mà chỉ có lens góc rộng là vô nghĩa.

Bạn sử dụng một lens 35mm, cho dù có di chuyển lại gần đối tượng để đạt được độ lớn tương tự thì cũng không thể chụp được như lens 50mm hay 85mm. Đó là vì phối cảnh đã thay đổi khi ta thay đổi khoảng cách giữa máy và đối tượng.

Bên dưới là một ví dụ nữa để anh em hiểu thêm về phối cảnh. Các bức ảnh được chụp với tiêu cự khác nhau, người chụp di chuyển dần ra xa đối tượng sao cho nó giữ nguyên kích cỡ.

Hãy để ý độ méo của đối tượng, tỉ lệ về khoảng cách và kích thước các vật xung quanh nó, đó chính là phối cảnh đã thay đổi.

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of