Hiểu về khẩu độ

Kì này mình sẽ giúp các bạn nắm rõ về khẩu độ, các ảnh hưởng của khẩu độ đến ảnh và cách vận dụng các giá trị của nó phù hợp.

1. Khẩu độ là gì?

Khẩu độ là độ mở của ống kính. Quan sát mỗi ống kính máy ảnh, bạn sẽ thấy một “lỗ hổng” được tạo thành từ các lá kim loại (gọi là lá khẩu).

Độ rộng của “lỗ hổng” này gọi là khẩu độ. Các lá khẩu đóng mở sẽ làm thay đổi khẩu độ.

Trên lens có một vòng điều chỉnh khẩu độ với một dãy các số 1.4, 2, 2,8, 4, 5.6,…

Trên các lens máy ảnh phim vừa xoay vòng khẩu độ, vừa quan sát thì sẽ thấy khẩu độ của lens thay đổi theo. Máy ảnh kỹ thuật số có chip để hoạt động với chức năng auto của máy ảnh nên bạn sẽ thấy khẩu độ thay đổi khi bấm hờ nút chụp (lấy nét).

Khẩu độ có hai tác dụng chính:

  • Điều chỉnh lượng ánh sáng đi qua ống kính vào cảm biến.
  • Kiểm soát độ sâu trường ảnh.

Phần 3 và 4 sẽ nói về hai tác dụng này của khẩu độ.

2. Giá trị của khẩu độ

Khẩu độ được đo lường không phải bằng đơn vị đo diện tích mà bằng hệ thống f-stop.

Đó là một dãy các giá trị: f/1.4, f/2, f/2.8, f/4, f/5.6, f/8, f/11, f/16, f/22.

Bạn sẽ tìm thấy các số 1.4, 2, 2.8, 4, 5.6… này ở trên vòng chỉnh khẩu độ của lens. Ứng với mỗi số x, khẩu độ của lens tại đó là f/x.

Có khi người ta viết hoa F và bỏ đi dấu gạch chéo: Fx. Ví dụ khi bạn chỉnh đến số 2, khẩu độ tại đó là f/2 hay F2.

Giống như phân số thì số dưới f càng nhỏ, khẩu độ càng lớn, hay càng được mở rộng. Trong dãy ở phía trên thì f/1.4 là khẩu độ lớn nhất còn f/22 là khẩu độ bé nhất.

Lưu ý: Khẩu độ lớn nhất và bé nhất có thể đạt được của mỗi lens là khác nhau.

Các khoảng cách từ 1,4 đến 2, từ 2 đến 2.8, từ 2.8 đến 4,… mỗi khoảng cách này gọi là 1 stop. Khi tăng/giảm khẩu độ 1 stop thì lượng ánh sáng tăng lên/giảm đi một nửa. Các giá trị này không cần nhớ vì nó được in trên lens cả rồi 😀

Trên các máy ảnh kỹ thuật số hiện nay, bạn có thể điều chỉnh tăng giảm tối thiểu 1/3 stop. Tức là từ f/2.8 đến f/4 là 1 stop, bạn còn có thể điều chỉnh 2 mức ở giữa là f/3.2 và f/3.5.

3. Ảnh hưởng của khẩu độ đến độ sáng của ảnh

Cùng với tốc độ màn trập và ISO, khẩu độ là một yếu tố ảnh hưởng đến độ phơi sáng, hay độ sáng của ảnh.

Khẩu độ mở càng lớn thì ánh sáng đi qua càng nhiều, ảnh càng sáng. Ta đã biết số dưới f càng nhỏ thì khẩu càng lớn => số dưới f càng nhỏ, ảnh càng sáng. Trong dãy trên, f/1.4 cho ảnh sáng nhất.

Nếu có máy ảnh, bạn có thể chuyển máy sang chế độ M, đặt cố định ISO và tốc độ màn trập, sau đó điều chỉnh dần khẩu độ để quan sát sự thay đổi của độ sáng.

[Ví dụ]

4. Ảnh hưởng của khẩu độ đến độ sâu trường ảnh

Khi bạn lấy nét vào một điểm thì luôn có một khoảng trước và sau điểm lấy nét này được lấy nét luôn. Độ rộng của khoảng này gọi là độ sâu trường ảnh (tiếng Anh là Depth of Field, viểt tắt DOF).

Khẩu độ là yếu tố chính ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh.

  • Khẩu độ càng lớn, độ sâu trường ảnh (DOF) càng mỏng hay nông.
  • Khẩu độ càng nhỏ, độ sâu trường ảnh (DOF) càng dày hay sâu.

Bức ảnh bên dưới được chụp ở f/1.4. Có thể thấy DOF rất mỏng, chỉ có một vùng rất nhỏ được lấy nét. Các điểm nằm ngoài vùng lấy nét bị mờ đi, hay được anh em gọi là out nét.

Để có thể so sánh hiệu ứng DOF tạo ra bởi các khẩu độ khác nhau, các bạn có thể điều chỉnh tăng dần khẩu độ, đồng thời tăng tốc độ màn trập hay giảm ISO để cân bằng tam giác phơi sáng, đảm bảo ảnh đúng sáng. Sau đó so sánh DOF tạo ra bởi các khẩu độ khác nhau.

Dễ thấy được khẩu độ càng khép nhỏ thì càng nhiều điểm được lấy nét, và ngược lại.

Độ sâu trường ảnh (hay DOF) đã được mình dành riêng một bài viết ở đây. Sau khi anh em đọc xong bài này có thể tiếp tục tìm hiểu thêm.

5. Ứng dụng của các giá trị khẩu độ

Và vì anh em là người mới nên mình sẽ một cái guideline như bên dưới để anh em có thể làm quen. Sau khi đã hiểu được tác dụng của khẩu độ rồi thì ta có thể sử dụng linh hoạt tùy theo mục đích, không nhất thiết chụp cái này thì phải chỉnh đúng khẩu độ này.

  • f/1.4: phù hợp với điều kiện chụp thiếu sáng vì khẩu độ lớn, thu nhận được lượng ánh sáng nhiều nhất. Lưu ý là DOF ở trường hợp này rất mỏng, khó lấy nét toàn phần chủ thể.
  • f/2 – f/4: Chụp thiếu sáng, chân dung xóa phông, tạo bokeh.
  • f/5.6 – f/8: DOF vừa phải, có thể chụp một nhóm đối tượng và đảm bảo tất cả được lấy nét.
  • f/11 – f/22: Khẩu độ nhỏ, chụp ngoài trời trong điều kiện ánh sáng mạnh. DOF dày nên có thể lấy nét cả khung hình, phù hợp chụp phong cảnh.

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of