Hiểu về khẩu độ

Kì này mình sẽ giúp các bạn nắm rõ về khẩu độ, các ảnh hưởng của khẩu độ đến ảnh và cách vận dụng các giá trị của nó phù hợp.

1. Khẩu độ là gì?

Khẩu độ là độ mở của ống kính. Quan sát mỗi ống kính máy ảnh, bạn sẽ thấy một “lỗ hổng” được tạo thành từ các lá kim loại (gọi là lá khẩu).

Khẩu độ của ống kính thay đổi như thế nào

Độ rộng của “lỗ hổng” này gọi là khẩu độ. Các lá khẩu đóng mở sẽ làm thay đổi khẩu độ.

Trên lens có một vòng điều chỉnh khẩu độ với một dãy các số 1.4, 2, 2,8, 4, 5.6,… Đó là các mức f-stop của khẩu độ.

Khẩu độ có hai tác dụng chính:

  • Điều chỉnh lượng ánh sáng đi qua ống kính vào cảm biến.
  • Kiểm soát độ sâu trường ảnh.

Phần 3 và 4 sẽ nói về hai tác dụng này của khẩu độ.

2. Giá trị của khẩu độ

Khẩu độ được đo bằng hệ thống f-stop.

Đó là một dãy các giá trị: f/1.4, f/2, f/2.8, f/4, f/5.6, f/8, f/11, f/16, f/22.

Bạn sẽ tìm thấy các số 1.4, 2, 2.8, 4, 5.6… này ở trên vòng chỉnh khẩu độ của lens. Ứng với mỗi số x, khẩu độ của lens tại đó là f/x.

Khẩu độ hiện tại là f/1.4

Người ta có thể biểu thị khẩu độ bằng cách viết hoa chữ F và bỏ đi dấu gạch chéo, dạng: Fx. Ví dụ khi bạn chỉnh đến số 2, khẩu độ tại đó là f/2 hay F2.

Giống như phân số thì số dưới f càng nhỏ, khẩu độ càng lớn, hay càng được mở rộng. Trong dãy ở phía trên thì f/1.4 là khẩu độ lớn nhất còn f/22 là khẩu độ bé nhất.

Lưu ý: Khẩu độ lớn nhất và bé nhất có thể đạt được của mỗi lens là khác nhau. Tên lens chỉ ghi khẩu độ cực đại mà lens đó đạt được. Ví dụ lens Fujiinon XF 56mm f/1.2 có khẩu độ lớn nhất tại f/1.2.

Các khoảng cách từ 1,4 đến 2, từ 2 đến 2.8, từ 2.8 đến 4,… mỗi khoảng cách này gọi là 1 stop. Khi tăng/giảm khẩu độ 1 stop thì lượng ánh sáng tăng lên/giảm đi một nửa. Các giá trị này không cần nhớ vì nó được in trên lens cả rồi 😀

Trên các máy ảnh kỹ thuật số hiện nay, bạn có thể điều chỉnh tăng giảm tối thiểu 1/3 stop. Tức là từ f/2.8 đến f/4 là 1 stop, bạn còn có thể điều chỉnh 2 mức ở giữa là f/3.2 và f/3.5.

3. Ảnh hưởng của khẩu độ đến độ sáng của ảnh

Cùng với tốc độ màn trập và ISO, khẩu độ là một yếu tố ảnh hưởng đến độ phơi sáng, hay độ sáng của ảnh.

Số dưới f càng nhỏ, thì khẩu độ càng lớn, ảnh càng sáng. Trong dãy trên, f/1.4 cho ảnh sáng nhất.

Độ phơi sáng thay đổi khi khép dần khẩu độ
Ảnh: Photographylife

Có thể thử nghiệm trên máy ảnh của bạn bằng cách chuyển máy sang chế độ M, đặt cố định ISO và tốc độ màn trập, sau đó điều chỉnh dần khẩu độ để quan sát sự thay đổi của độ sáng.

Để hiểu về sự kết hợp của khẩu độ và hai yếu tố còn lại, bạn có thể đọc series chụp ảnh cho người mới mình đã viết ở đây.

4. Ảnh hưởng của khẩu độ đến độ sâu trường ảnh

Khi bạn lấy nét vào một điểm thì luôn có một khoảng trước và sau điểm này được lấy nét. Độ rộng của khoảng này gọi là độ sâu trường ảnh (tiếng Anh là Depth of Field, viết tắt DOF).

Khẩu độ là yếu tố chính ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh.

  • Khẩu độ càng lớn, độ sâu trường ảnh (DOF) càng mỏng hay nông.
  • Khẩu độ càng nhỏ, độ sâu trường ảnh (DOF) càng dày hay sâu.
So sánh DOF khác nhau ở các khẩu độ khác nhau
Ảnh: Wikipedia

Bức ảnh thứ nhất chụp ở khẩu độ f/1.4, DOF rất mỏng, chỉ lấy nét được đối tượng đầu tiên. Thu hẹp dần khẩu độ, DOF càng rộng hơn, lấy nét được càng nhiều. Có thể thấy ở f/22, tất cả đã được lấy nét.

Để có thể so sánh hiệu ứng DOF tạo ra bởi các khẩu độ khác nhau, bạn có thể điều chỉnh tăng dần khẩu độ, đồng thời tăng tốc độ màn trập hay giảm ISO để đảm bảo ảnh vẫn đúng sáng. Sau đó so sánh DOF tạo ra bởi các khẩu độ khác nhau.

Độ sâu trường ảnh (hay DOF) đã được mình dành riêng một bài viết ở đây. Sau khi anh em đọc xong bài này có thể tiếp tục tìm hiểu thêm.

5. Ứng dụng của các giá trị khẩu độ

Bên dưới là guideline về ứng dụng của mỗi giá trị của khẩu độ cho anh em mới làm quen. Sau khi đã hiểu được tác dụng của khẩu độ rồi thì ta có thể sử dụng linh hoạt tùy theo mục đích.

  • f/1.4: phù hợp với điều kiện chụp thiếu sáng vì khẩu độ lớn, thu nhận được lượng ánh sáng nhiều nhất. Lưu ý là DOF ở trường hợp này rất mỏng, khó lấy nét toàn phần chủ thể.
  • f/2 – f/4: Chụp thiếu sáng, chân dung xóa phông, tạo bokeh.
  • f/5.6 – f/8: DOF vừa phải, có thể chụp một nhóm đối tượng và đảm bảo tất cả được lấy nét.
  • f/11 – f/22: Khẩu độ nhỏ, chụp ngoài trời trong điều kiện ánh sáng mạnh. DOF dày nên có thể lấy nét cả khung hình, phù hợp chụp phong cảnh.

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of