Hướng dẫn chụp máy ảnh film

Bước tiếp theo sau khi mua được chiếc máy film ưng ý là học cách sử dụng nó. Mỗi máy sẽ có cách sử dụng riêng. Bài viết này mình sẽ chia sẻ các kiến thức cần thiết để mọi người có thể tự tìm hiểu cách dùng chiếc máy ảnh film của mình.

Chụp máy film về cơ bản chỉ có hai thứ: Đo sángLấy nét. Bạn chỉ cần biết 2 môn này là có thể bắt đầu hành tẩu giang hồ.

Độ phơi sáng – Exposure

Để biết cách đo sáng thì bạn cần biết về độ phơi sáng trước.

Khi bạn bấm chụp ảnh có thể hiểu là bạn đang “bắt” một “lượng” ánh sáng đi vào ống kính. “Bắt” đủ thì các chi tiết ảnh sẽ chụp lại đầy đủ, gọi là đúng sáng. Lấy quá nhiều ánh sáng thì gọi là thừa sáng, ngược lại gọi là thiếu sáng. Cả hai đều gây mất chi tiết ảnh.

Độ phơi sáng phụ thuộc vào 3 yếu tố là Khẩu độ (Aperture), ISO (độ nhạy sáng), và Tốc độ màn trập (Shutter Speed).

Máy ảnh kỹ thuật số thường có các chế độ auto giúp bạn chụp đúng sáng một cách tự động. Còn máy ảnh film lại yêu cầu phải chỉnh tay giá trị của các yếu tố trên để được bức ảnh đúng sáng và đúng với mục đích chụp (trừ các máy PnS và máy bán cơ).

1. Khẩu độ – Aperture

Khẩu độ

Khẩu độ là độ mở của ống kính, thể hiện bởi các giá trị như f/1.8, f/2, f/4,… Mẫu số càng lớn thì giá trị đó càng nhỏ tức là khẩu càng bị thu nhỏ lại. Điều chỉnh khẩu độ có 2 tác dụng chính là:

  1. Điều chỉnh lượng ánh sáng đi vào.
  2. Điều chỉnh độ sâu trường ảnh.

Muốn ánh sáng đi vào nhiều để tăng sáng cho ảnh thì ta có thể thực hiện mở khẩu, tức là chọn các khẩu độ có giá trị lớn (hay mẫu số bé) ví dụ như f/1.8, f/2,… Ngược lại khép khẩu sẽ làm giảm ánh sáng đi vào.

Điều chỉnh khẩu độ còn tác động đến độ sâu trường ảnh. Khẩu độ lớn thì độ sâu trường ảnh nông, ảnh sẽ nét nhất tại điểm lấy nét và mờ dần về các điểm khác trong ảnh tùy theo khoảng cảnh. Muốn xóa phông là phải dùng cái này đây. Khẩu độ nhỏ thì độ sâu trường ảnh sẽ lớn, đảm bảo đúng nét ở cả tiền cảnh và hậu cảnh.

Độ sâu trường ảnh

2. Tốc độ màn trập – Shutter Speed

Tốc độ màn trập là thời gian màn trập mở ra để ghi nhận hình ảnh. Bạn có thể tìm thấy trên vòng chỉnh tốc độ các giá trị như 100, 250, 500, 1000 v…v… Đó là các tốc độ 1/100s, 1/250s, 1/500s, 1/1000s,… Nghĩa là số càng lớn thì tốc độ màn trập càng nhỏ, tức nhanh hơn.

Tốc độ màn trập

Tốc độ màn trập nhanh thì sẽ:

  1. Giảm lượng ánh sáng ghi nhận trên ảnh
  2. Dễ đóng băng cách chuyển động tức thời.

3. ISO – Độ nhạy sáng

ISO (hay ASA) là giá trị gắn với cuộn phim nên ta không cần phải điều chỉnh. Các máy ảnh phim có vòng quay chỉnh ASA thì giá trị này dùng cho công cụ đo sáng của máy.

ISO càng cao thì càng dễ ghi nhận ánh sáng. Do vậy khi trời nắng đẹp, ánh sáng tốt thì ta chỉ cần cuộn phim có ISO 100 – 200. ISO 400 thì phù hợp với nhiều điều kiện ánh sáng. Còn chụp trong điều kiện thiếu sáng thì cần film có ISO cao như 800 trở lên.

ISO càng cao thì grain, tức là các hạt nhiễu càng nhiều và lớn. Nếu muốn chụp film ISO thấp trong điều kiện thiếu sáng, để ảnh không bị grain nhiều, thì ta cần sử dụng thêm flash.

Kết hợp Khẩu độ – Tốc độ – ISO

Khẩu độ – Tốc độ – ISO là 3 yếu tố ảnh hưởng đến độ phơi sáng của bức ảnh.

Tam giác độ phơi sáng
Tam giác phơi sáng

Mỗi một yếu tố này lại ảnh hưởng đến các hiệu ứng quang học khác

  • Khẩu độ ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh.
  • Tốc độ màn trập nhanh giúp đóng băng chuyển động.
  • ISO cao ảnh sẽ nhiều grain.

Do vậy ta cần phải chọn các giá trị phù hợp để được bức ảnh đúng sáng mà vẫn đạt được mục đích chụp.

Giả sử cần chụp ảnh xóa phông thì ta ưu tiên mở khẩu lớn trước, sau đó mới điều chỉnh đến tốc độ màn trập cho phù hợp.

Phần tiếp theo là đo sáng cho máy ảnh film, mình sẽ hướng dẫn cách kết hợp các yếu tố này, làm sao để chọn được giá trị đúng cho mỗi yếu tố.

Đo sáng cho máy ảnh film

Đa số các máy film 35mm đều có một bộ phận hỗ trợ đo sáng (light meter) thiết kế bên trong. Trong các máy SLR, bạn có thể nhìn thấy đo sáng qua ống ngắm. Các máy rangefinder thường có tế bào quang lắp phía trước máy và báo đo sáng nằm bên ngoài.

Do ra đời đã rất lâu nên trên nhiều máy phim chức năng đo sáng không còn hoạt động. Nếu máy chết đo sáng, bạn vẫn có thể chụp được ảnh nhờ các tips mình sẽ hướng dẫn bên dưới, chắc chắn sẽ mất công hơn nhưng master rồi thì đo sáng cũng chỉ là muỗi.

Khi mua máy bạn nên hỏi người bán về chức năng đo sáng của máy, cũng như cách dùng. Hoặc bạn có thể lên mạng tìm manual là có ngay thôi.

Bước đầu tiên là set đúng ISO cuộn film cho máy. Lần đầu chụp film mình cũng thắc mắc ISO là do film quy định, tại sao trên máy lại có vòng điều chỉnh. Lý do là vì máy ảnh film không thể tự động nhận diện ISO của film nên ta phải tự set ISO để đo sáng cho đúng.

Một kiểu ống ngắm có đo sáng điển hình trông tương tự như hình bên dưới. Vì ISO đã cố định nên chỉ có thể điều chỉnh ánh sáng bằng khẩu độ và tốc độ. Kim đo sáng thể hiện mức độ ánh sáng hiện tại, lên trên nghĩa là ảnh thừa sáng, còn xuống dưới thì là thiếu sáng.

Nếu ảnh đang thừa sáng, bạn có thể giảm bớt ánh sáng bằng hai cách:

  • Thu nhỏ khẩu độ
  • Tăng tốc độ màn trập

Ảnh thiếu sáng thì thao tác ngược lại.

Trường hợp light meter đã chỉ đúng sáng, nhưng bạn cần ưu tiên chụp ảnh chân dung xóa phông, bạn có thể mở khẩu to hơn, đồng thời tăng tốc độ màn trập để bù lại – đảm bảo ảnh vẫn đúng sáng.

Nếu máy ảnh không có bộ phận đo sáng hoặc đo sáng bị hỏng, đây là một số cách giúp bạn chụp ảnh film đúng sáng.

Cách 1: Dùng app trên smartphone

Các bạn có thể tải một số app hỗ trợ đo sáng trên iPhone và Android như link bên dưới. Cách sử dụng đơn giản, chỉ cần mở app ra, hướng camera về phía cần chụp, set ISO và một thông số là khẩu độ hoặc tốc độ, thông số còn lại sẽ được app gợi ý.

Sau đó bạn chỉ việc thay đổi 2 thông số này trên máy ảnh cho giống với trong app là ok.

Cách 2: Dùng các thiết bị đo sáng rời.

Cách 3: Quy tắc Sunny 16

Quy tắc không dễ nhớ nhưng hỏng đo sáng mà muốn gọn nhẹ thì chỉ có cách học thôi =))

Nếu là một ngày nắng, bạn chỉnh khẩu độ là f/16, khi đó tốc độ sẽ là giá trị gần với nghịch đảo của ISO nhất. Ví dụ film có ISO 100 -> chọn tốc 1/125s, ISo 200 -> chọn tốc 1/250s. Các điều kiện ánh sáng / thời tiết khác nhau, thì khẩu độ ban đầu cũng sẽ khác nhau.

Lý thuyết bên trên yêu cầu phải ưu tiên khẩu độ trước, nhưng ta cũng có thể thay đổi để phù hợp với mục đích chụp. Giả sử bạn muốn chụp xóa phông, khi đó không thể khép khẩu được mà phải ưu tiên khẩu lớn. Mở khẩu lớn dẫn đến ánh sáng tăng => cần tăng tốc độ để cân bằng lại ánh sáng.

Để biết cần tăng giảm bao nhiêu, bạn cần nhớ dải khẩu độ và tốc độ bên dưới. Rất dễ nhớ vì mỗi giá trị đều có trên lens và máy ảnh rồi. Một đoạn thẳng trong hình được gọi là 1 stop, khẩu độ tăng 1 stop thì tốc độ cũng tăng 1 stop để cân bằng lại.

Giả sử bạn đang chụp trong điều kiện trời nhiều mây, film ISO 200, khi đó theo quy tắc, chọn khẩu độ f/8 => tốc độ sẽ là 1/250 sec. Lúc này để chụp xóa phông, bạn cần mở thêm khẩu. Nếu chọn khẩu f/2.8 => bạn đã tăng 3 stop khẩu độ => cần tăng 3 stop tốc độ để cân bằng lại => chọn tốc độ 1/2000.

Để biết thêm về stop và đo sáng trong nhiếp ảnh, bạn có thể đọc bài viết này của anh @tuanlionsg trên forum Tinhte.

Lấy nét trên máy film

Lấy nét là thao tác xác định điểm nét nhất trên bức ảnh, những điểm có khoảng cách đến camera giống nhau sẽ có độ nét giống nhau. Trên máy ảnh film thì bạn cần xoay vòng lấy nét (focus ring) trên lens cho đến khi đúng nét thì thôi.

Vì phải lấy nét bằng tay nên chụp film khá là khó để bắt khoảnh khắc. Mỗi loại máy có cách biểu thị đúng nét khác nhau nên mình không thể cover hết ở đây. Nhớ hỏi người bán hoặc đọc manual là có.

Chọn film – lắp film – tháo film

Có rất nhiều loại film khác nhau để bạn lựa chọn. Mỗi loại film sẽ được dùng cho những mục đích khác nhau và giá cũng khác nhau. Tham khảo bài viết về chọn film của mình ở đây.

Mỗi loại film thường gắn với một con số như Pro Image 100, Ektar 100, Kodak 200 ColorPlus, Kodak Ultramax 400,… Những con số 100, 200, 400 này chính là giá trị ISO của cuộn film.

Đối với người mới thì nên dùng các cuộn phim giá càng rẻ càng tốt để học chụp, sẽ mất một số cuộn film để bạn học được cách đo sáng và lấy nét cho đúng. Bạn có thể chọn film đa dụng phổ thông như Kodak 200 hay Fuji C200.

Để lắp film, tháo film bạn có thể hỏi người bán, bạn bè hoặc search trên youtube load/unload film + tên máy.

Chụp xong bạn cần mang ra lab để họ xử lý film. Có thể in ra ảnh vật lý, hoặc scan ra file ảnh số lưu vào máy tính, điện thoại, up facebook, instagram. File số sẽ được gửi đến email của bạn khi xử lý xong.

Ok mình đã hoàn thành xong bài. Nếu có băn khoăn, thắc mắc gì, hãy comment bên dưới để chúng ta cùng nhau chia sẻ nhé 😀

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of