Hiểu về stop trong đo sáng chụp ảnh

Khi tìm hiểu về phơi sáng, ta đã biết khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO là ba yếu tố ảnh hưởng đến độ phơi sáng. Ba yếu tố này được đo lường thông qua ba hệ giá trị khác nhau, gây ra sự bất tiện khi ta muốn cân bằng tam giác phơi sáng.

Do vậy, ta cần một đơn vị trung gian, đó chính là STOP. STOP có thể quy đổi ba thằng này về một hệ giá trị, giúp anh em dễ dàng chuyển đổi và thực hiện cú bấm máy đúng sáng theo ý đồ.

Stop là gì?

Stop là một đơn vị đặt ra để đo lường độ phơi sáng. Tăng độ phơi sáng lên 1 stop nghĩa là gấp đôi độ phơi sáng hiện tại. Giảm bớt 1 stop nghĩa là giảm bớt độ phơi sáng một nửa so với hiện tại.

Vì sao cần stop?

Độ phơi sáng tạo ra bởi ba yếu tố: Khẩu độ, tốc độ màn trập, ISO. Và ba yếu tố này được đo lường bằng những hệ giá trị khác nhau:

  • Khẩu độ: f/1.4, f2, f2.8, f.4…
  • Tốc độ màn trập: 1/4, 1/8, 1/15, 1/30, 1/60,…
  • ISO: 100, 200, 400, 800, 1600,…

Nhờ cách quy đổi về stop, ta sẽ đưa chúng về cùng một đơn vị và dễ dàng thực hiện tăng / giảm sáng cho đúng.

Khẩu độ

Kiến thức về khẩu độ mình đã chia sẻ. Trong phần này, chúng ta sẽ xem xét mối liên hệ giữa số đo khẩu độ và stop.

Không giống như số đo của tốc độ màn trập hay ISO, số đo của khẩu độ có thể gây khá nhiều khó hiểu.

Dãy các giá trị khẩu độ f/stop: f/1.4, f/2, f/2.8, f/4, f/5.6, f/8, f/11, f/16, f/22.

Khoảng cách giữa mỗi giá trị trên là 1 stop, do vậy khẩu độ tại f/2 sẽ cho lượng ánh sáng gấp đôi tại f/2.8, chứ không phải gấp đôi tại f/4.

  • f/2.8 cho gấp đôi ánh sáng so với f/4
  • f/4 cho gấp đôi ánh sáng so với f/5.6
  • ….

Dãy các giá trị này có khắc trên ống kính máy ảnh nên bạn cũng không cần phải nhớ. Chỉ cần biết mỗi khoảng cách giữa chúng là 1 stop sáng là được.

Máy ảnh cho ta điều chỉnh tăng giảm tối thiểu 1/3 stop. Ví dụ, khi bạn điều chỉnh từ f/2.8 lên f/4 còn có thêm hai giá trị xen giữa nữa là f/3.2 và f/3.5.

Đến đây là xong phần chuyển đổi giá trị khẩu độ và stop rồi.

Cho những anh em muốn tìm hiểu nhiều hơn về số đo khẩu độ: f trong số đo khẩu độ f/stop hay f-number là viết tắt của focal length hay độ dài tiêu cự của ống kính.

Ví dụ với lens tiêu cự 50mm, tại khẩu độ f/2, ta lấy 50/2 = 25mm. Đây là đường kính của khẩu độ lúc đó. Tiếp tục lấy 25mm /2 = 12.5 mm sẽ ra bán kính.

Và nếu anh em may mắn học qua tiểu học như mình, ta sẽ có bình phương bán kính nhân với số pi sẽ ra diện tích của lỗ khẩu: 12.5^2 x pi ~ 491mm2.

Tính toán tương tự tại f/2.8, thì diện tích của lỗ khẩu là 250mm2.

Như anh em có thể thấy 491mm2 thì ko phải là gấp đôi của 250mm2. Và phần toán học mình bày ra phía trên để tăng sự phức tạp của vấn đề thôi.

Đùa chút 😀 thực ra là số 2 hay 2.8 đều là những giá trị được làm tròn, hơn nữa hình dạng khẩu độ cũng không phải hình tròn tuyệt đối (là các hình đa giác thì đúng hơn).

Do đó khi tính toán diện tích như trên sẽ xảy ra sai số. Điều quan trọng là dù thế nào thì tại f/2 vẫn cho ánh sáng gấp đôi tại f/2.8.

Qua phần khẩu độ rồi thì không gì có thể làm khó anh em nữa, tốc độ màn trập và ISO đều là những quy đổi đơn giản.

Tốc độ màn trập

Với tốc độ màn trập, ta có thể lấy gốc tại 1 giây, lấy 1 nhân 2 hoặc chia 2 để tạo ra các giá trị khác. Khoảng cách giữa mỗi giá trị này là 1 stop.

Tốc độ màn trập nhanh gấp đôi, thì lượng ánh sáng giảm một nữa, tức giảm 1 stop, khá là dễ hiểu.

Nếu để ý, bạn sẽ thấy 1/15 không phải là gấp đôi của 1/8 và 1/125 không phải là gấp đôi của 1/60.

Lý do là vì người ta đã làm tròn để người dùng dễ nhớ hệ giá trị này. Nếu tính chính xác thì 1/8 : 2 = 1/16, tiếp đó là 1/32 – 1/64 – 1/128. Như vậy 125 gần 128 hơn so với lấy giá trị 120. Và những lần chia hai tiếp theo sẽ ra các số tròn 250 – 500 – 1000… Quá dễ để nhớ! Câu trả lời mình tìm thấy ở Photo Stackexchange.

Giống như khẩu độ, máy ảnh cho phép bạn điều chỉnh tối thiểu 1/3 stop khi thay đổi tốc độ màn trập.

ISO

ISO dễ òm, gấp đôi số là gấp đôi sáng. Từ 100 lên 200 là một stop, từ 200 lên 400 là một stop.

Cách sử dụng stop để kết hợp 3 hệ giá trị

Ba phần trên đã giải thích cách quy đổi khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO sang một đơn vị chung là stop.

Nguyên lý sử dụng stop: Giả sử bộ ba giá trị đang cho độ phơi sáng như ý, nếu bạn muốn thay đổi một yếu tố, yếu tố này làm độ phơi sáng tăng/giảm bao nhiêu stop thì phải điều chỉnh hai yếu tố còn lại bấy nhiêu stop để bớt/bù sáng.

Ví dụ:

Bạn đang chụp ảnh phong cảnh hoàng hôn với bộ ba giá trị f/5.6, 1/500 giây và ISO 400. Bộ ba này cho ảnh đúng sáng ở Live view.

Nhưng tại f5.6 DOF còn khá mỏng, bạn muốn lấy nét không gian rộng hơn. Lựa chọn lúc này là khép khẩu xuống khẩu độ nhỏ hơn, f/11 chẳng hạn.

Nhớ lại dãy stop của khẩu độ, ta thấy từ f/5.6 đến f/11 là 2 stop, hay độ phơi sáng của ảnh đã giảm 2 stop.

Để bù sáng, ta phải tăng 2 stop bằng cách điều chỉnh ISO và tốc độ màn trập.

Có ba cách để bù stop sáng:

  • Giảm tốc độ màn trập hai stop: từ 1/500 xuống còn 1/125.
  • Tăng ISO 2 stop từ 400 lên 1600.
  • Kết hợp điều chỉnh cả hai sao cho cộng lại = 2 stop.

Trường hợp này mình sẽ chọn giải pháp đầu tiên: vì tăng ISO là ảnh sẽ thêm nhiễu. Mình ưu tiên giữ nguyên ISO.

Vì mình không chụp ảnh phơi sáng nên tốc độ giảm xuống còn 1/125 là chấp nhận. Ở tốc độ màn chập 1/125 giây ta có thể bắt các chuyển động thông thường trong khung hình.

Hi vọng qua ví dụ trên bạn sẽ nắm được cách vận dụng hệ thống stop vào việc phơi sáng.

Vì sao nên biết về stop?

Thực ra máy ảnh có các chế độ ưu tiên khẩu độ, ưu tiên tốc độ làm thao tác đo sáng trở nên đơn giản hơn rất nhiều. Nhưng ta vẫn nên biết về stop, vì những lý do sau:

  • Nhiều khi ý đồ về “đúng sáng” của bạn khác với cảm biến máy ảnh. Mà khác rồi thì mớ chức năng “auto” kia không còn có ích nữa.
  • Bạn hiểu được nguyên lý cân bằng ánh sáng trong máy ảnh để thỏa mãn sự ham hiểu biết của mình (nếu là tuýp người ưa khám phá).
  • Chụp film, nếu bạn thích chụp film, stop là một kiến thức cần biết vì mọi thứ trên máy film thường đều là thủ công (không nói đến các máy PNS có chức năng auto).
  • Chụp chế độ M.

Stop là một kiến thức cần thiết để thoải mái kiểm soát ánh sáng theo mục đích của mình. Hi vọng thông qua phần diễn giải ở trên, mọi người đều đã nắm được vấn đề 😀 Mọi ý kiến và thắc mắc, xin anh em hãy để lại comment bên dưới để giao lưu.

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of